۰
 
کد مطلب: 2084 |
 
تاریخ انتشار : شنبه ۵ مهر ۱۳۹۳ ساعت ۱۸:۴۸
معرفی شهرستان میانه
 
 
مطلب زیر نگاهی کوچک وار به تاریخچه شهرستان میانه بمنظور معرفی آن خدمت هموطنان عزیز می باشد .

میانه به عنوان پهناورترین شهرستان آذربایجان، با آن کوههای بلند و راههای پر پیچ و خم و منظره زیبای جاده خود،  آشنای همه است. زیبائی این شهر آنچنان است که چشمان رهگذران را ناخودآگاه به خود معطوف می کند. این شهر در میان کوههای اطراف خود چونان کودکی در آغوش مادر است. کمتر کسی است که از میانه بگذرد و غرق تماشای طبیعت خدادادی آن نگردد.
شهرستان میانه،  در شمالغربی ایران و جنوبشرقی استان آذربایجانشرقی قرار گرفته و یکی از ۱۹ شهرستان آن به شمار می رود. این شهرستان در محل تلاقی سه استان آذربایجانشرقی،  زنجان و اردبیل قرار گرفته و ۷ همسایه در اطراف خود دارد: سراب از شمال،  بستان آباد از شمالغربی،  هشترود از غرب،  زنجان از جنوب،  خلخال از شرق و اردبیل از شمالشرقی این شهرستان را دربرگرفته اند. به تازگی نیز شهرستان چاراویماق از شهرستان هشترود منفک شده و همسایه جنوبغربی ما شده است. شهرستان میانه از نظر شکل عمومی،  خوش هندسه بوده و بیشتر شبیه شکل استان آذربایجانشرقی است.
مرکز این شهرستان کوهستانی،  برخلاف حومه خود در ارتفاعی پائینتر به بلندای ۱۱۰۰ متر از سطح دریا گسترده شده است،  حال آنکه غالب آبادیهای آن در ارتفاع ۱۷۰۰ و ۱۸۰۰ به بالا استقرار یافته اند،  طوری که ارتفاع متوسط آبادیهای شهرستان از سطح دریا ۱۵۶۶ متر می باشد. یعنی بطور میانگین،  آبادیهای میانه نزدیک به ۵۰۰ متر بالاتر از خود شهر قرار دارند.
شهر میانه،  بعد از شهر جلفا بعنوان کم ارتفاعترین شهر در میان شهرهای آذربایجان شرقی و غربی محسوب می شود. مرکز این شهرستان در مختصات بین المللی’۴۲/۴۷ طول شرقی و’۲۰/۳۷ عرض شمالی و بین دو رشته کوه بوزقوش و قافلانتی قرار دارد.
فاصله هوائی میانه تا تهران و تبریز به ترتیب ۳۷۳ و ۱۳۸ کیلومتر است،  درحالیکه فاصله زمینی آن تا این شهرها به ترتیب۴۶۵ و ۱۶۵ کیلومتر است که تقریباً۲۰% بیش از فاصله هوائی است.
وجود آثار باستانی هزاران ساله اعم از قلاع، تپه ها، کاروانسراها، پل ها و غیره و ظهور شخصیتهای نامداری مانند عین القضات میانجی، علامه افضل الدین خونجی، شاعران و ادیبان، وزیران و سفیران و … نشان می دهد که میانه برای همگان قابل احترام است و تاریخی درخشان و فرزندانی نامدار دارد.

وجه تسمیه نام میانه

درباره وجه تسمیه آن اقوال مختلفی است. آنچه به نظر ما می رسد این نام برگرفته از یک نام کهن از زمان مادهاست. تعدادی از شهرها و آبادیهای زمان مادها بصورتهای مختلف «ماد، مار، مای» بوده است. مانند «مایانا(مییانا)، مایان(نرسیده به تبریز)، مایانج(نزدیک زنجان)، مایان شان(ماه نشان امروزی)، ماراغا، ماراند و مارایاند و مارایانا(همگی مرند)، مایکی(ماکی)، مارد (قیزیل اوزن)، مای(آذربایجان)، مارگیاناد(دریاچه ارومیه) و …». مییانا (میانه) در اصل مایانا بوده است که ترکیبی از «مای» و «آنا» به معنای «ماد بزرگ» یا «ماد مادر» است. چنانچه در زمان ساسانیان به آذربایجان، مای نیز گفته می شد.
پس برخلاف تصور ما، نام میانه برگرفته از یک نام کهن تاریخی است نه به معنای واسطه بین دو شهر. چراکه تمام شهرها به هر حال بین دو شهر دیگر قرار دارند.

فاصله شهر میانه تا شهرهای دیگر (برحسب کیلومتر)پل دختر میانه

تهران

قزوین

زنجان

تبریز

هشترود

مراغه

ارومیه

خلخال

سراب

اردبیل

۴۶۵

۳۱۵

۱۳۵

۱۶۵

۷۰

۱۶۵

۴۶۵

۱۴۰

۱۹۰

۱۸۰

همدان

مشهد

شیراز

رشت

اصفهان

چالوس

جلفا

اراک

بندرعباس

آستارا

۴۶۵

۱۳۹۰

۱۳۶۰

۴۹۰

۸۸۰

۶۶۵

۳۰۰

۶۵۰

۱۹۶۵

۲۵۵

جمعیت میانه

طبق سرشماری سراسری سال ۱۳۷۵،  شهرستان میانه با ۲۰۷۷۵۸ نفر جمعیت،  یک شانزدهم جمعیت ۵۴۰۳۲۵۳ نفری استان را در خود جای داده است. این درحالی است که مساحت شهرستان یک هشتم مساحت استان است و این نسبت،  بیانگر تراکم اندک شهرستان است. جمعیت سال ۱۳۷۵ میانه تقریباً برابر با جمعیت سال ۱۳۵۰ می باشد که نشان از مهاجرت چشمگیر مردم این شهر به شهرهای بزرگ دارد.  ۳۸% از این جمعیت (۷۸۱۰۴ نفر یا ۱۶۷۲۹ خانوار) شهرنشینند در حالیکه در سال ۱۳۵۵ شهرنشینی در میانه ۶/۱۶% بود. از تعداد مزبور ۱۰۳۶۰۶ نفر مرد و ۱۰۴۱۵۲ نفر زن بوده است که نسبت ۱۰۰۰ زن در برابر ۹۹۵ مرد را بیان می کند. جمعیت گروه سنی کمتر از ۱۵ سال جمعاً ۸۱۸۰۹ نفر می باشد که۴۲۰۶۰ نفر آن پسر و ۳۹۷۴۹ نفر دختر بوده است. از این عده ۳۱۲۸۹ نفر در شهر و۵۰۵۲۰ نفر در روستا زندگی می کرده‌اند. جمعیت گروه سنی ۲۵ ـ ۱۵ ساله مجموعاً ۴۵۵۴۱ نفر بوده که ۲۱۶۶۹ نفر مرد و ۲۳۸۷۲ نفر دیگر زن می باشد. از این تعداد ۱۸۳۶۵ نفر در شهر و ۲۷۱۷۶ نفر در روستا زندگی می کنند. جمعیت گروه سنی بیشتر از ۶۵ ساله،  ۱۱۴۴۲ نفر بوده که شامل ۶۵۶۸ نفر مرد و ۴۸۷۴ نفر زن می باشد. لازم به اشاره است که تقریباً ۱۰ هزار نفر از مردم این شهرستان بصورت عشایری زندگی می کنند.
جمعیت میانه طبق سرشماری جدید تنها ۱۸۷ هزار نفر است و باز هم میانه روند مهاجرت خود را دارد. نیمی از این جمعیت در شهر و نیمی دیگر در روستاها سکونت دارند.

وسعت میانه

شهرستان میانه با ۵۵۸۰ کیلومتر مربع مساحت از مجموع مساحت۴۵۱۶۲ کیلومتر مربعی استان،  بعنوان پهناورترین شهرستان استان آذربایجانشرقی محسوب می شود که یک هشتم از خاک استان و یک سیصدم از خاک ایران را دربرگرفته است. این شهرستان،  خوش هندسه است،  چراکه بیشتر متمایل به شکل مربع است و مانند شهرهای دیگر استان،  ناقواره نیست. اگر مساحت کل شهرستان میانه را دایره فرض کنیم، این مقدار سطح شهرستان بین چهار بخش بطور نامساوی تقسیم می شود. بخش مرکزی با اختصاص ۲۱۷۰ کیلومتر مربع از مساحت شهرستان ۳۸% از این سطح را تصاحب کرده است. بعد از آن بخش کندوان با اختصاص ۱۲۴۴ کیلومتر مربع از مساحت شهرستان به خود،  ۲۲% مساحت شهرستان را صاحب می شود. بخشهای کاغذکنان با ۱۱۱۱ کیلومتر مربع و ترکمنچای با ۱۰۵۲ کیلومتر مربع هر کدام تقریباً یک پنجم سطح شهرستان را تشکیل می دهند.

تعدادی از آثار تاریخی و دیدنی شهرستان میانه

مسجد سنگی ترک:

این مسجد در روستای قدیمی ترک، در ۲۹ کیلومتری شمال شرق میانه واقع شده، از آثار بسیار مهم آذربایجان است و از شگفتیهای منحصر به فردی برخوردار می‌باشد. شیوه معماری و مصالح ساختمانی که در آن به کار رفته‌است، باستان شناسان را به تحیر واداشته‌است و در عین حال تاریخ درخشان هنر معماری اسلامی را در قرون گذشته به تماشای علاقمندان می‌گذارد. بنای مسجد و نمای بیرونی آن، همه یکپاچه از سنگ ساخته شده‌است. کنده کاری‌های باشکوه و کتیبه‌های زیبای آن که به خط زیبای نستعلیق تزیین شده، موضوع دیگری است که حکایت از دقت، نبوغ و ظریف کاری معماران مسلمان آن دوران دارد. همچنین محراب و ستون‌های این مسجد، به گونه‌ای زیبا و حیرت انگیز با سنگهای یکپارچه و قرمز، هر بیننده‌ای را به تحیر و تفکر وا می‌دارد. یکی از این ستونها که تفاوت اساسی با ستونهای دیگر دارد نشان می‌دهد که بعدها در هنگام تعمیر، بجای ستون اصلی به کار رفته‌است.
این مسجد ۱۰ قسمت متمایز دارد. ساختمان اصلی آن تماماً از سنگ بنا شده و شبستانهای آن بعدها با آجر ساخته شه و در ضلع جنوب غربی این مسجد آرامگاهی وجود دارد که منسوب به بانی یا معمار مسجد می‌باشد. در مورد بانی مسجد ترک و تاریخ بنای آن نظرهای مختلف وجود دارد. بعضی آن را به امام حسن نسبت می‌دهند. برخی دیگر زمان احداث آن را در قرن ششم می‌دانند و بعضی‌ها هم معتقدند که این مسجد در قرن هشتم و دوران حکومت خانان مغول به دست سلطان محمد خدابنده (اولجاتیو) بنا شده‌است. بر در و دیوارهای سنگی این مسجد تاریخ‌های ۱۰۱۶ و ۱۲۸۲ قمری به چشم می‌خورد که تنها نشان از تعمیر این مسجد در زمان شاه عباسی صفوی و ناصر الدینه شاه قاجار دارد. در کتیبه دیگری که بر روی سنگهای میان دو پنجره قرار دارد اسامی کارفرما، بانی، کنده کار و معمار یا بنای مسجد به ترتیب: حاجی مراد ترکی، عباس کربلایی، محمد صادق تبریز و عبدالوهاب مشاهده می‌شود.

قبر امامزاده محمد:

این امامزاده در روستای کندوان، واقع در ۳۵ کیلومتری شهر میانه سر بر بالین خاک نهاده و با ساختمانی کوچک و ساده گلی و یک ضریح چبی، سفره نور و ایمان و محبت در قلوب مردم روستا و اطراف آن گسترانیده‌است. در میان اهالی منطقه، امامزاده اسماعیل، پسر این امامزاده شناخته می‌شود. همچنانکه محمد را نیز فرزند بلافصل امام صادق به شمار می‌آورند. بر اساس آمار اداره میراث فرهنگی و هنری شهرستان میانه، علاوه بر این دو ، امامزاده‌های دیگری در روستاهای برزلیق، صومعه، کلاله، شیخ طبق، حسن آباد، ترکمانچای، گاوینه رود، دمیرچی و چرور نیز به تازگی شناسایی شده ولی هنوز به مرحله ثبت نرسیده‌است. مزار امامزاده دیگری با همین نام یعنی امامزاده محمد در روستای چنار از توابع شهرستان میانه واقع است که بین مردم منطقه از جمله مناطق شناخته شده به شمار می‌رود.

قیز کورپوسی (پل دختر):

این پل معروف در دامنه شرقی قافلانکوه و در فاصله ۲۰ کیلومتری شهر میانه، بر روی رودخانه قزل اوزون ساخته شده و دارای سه دهانه بزرگ و محکم با پاینه‌های استوار آجری است که بر روی آب برهای سنگی قرار گرفته‌است. در داخل پایه‌ها، اتاقهای کوچکی با زیبایی و ظرافت بنا گردیده‌است که کنجکاوی هر بیننده را بر می‌انگیزد. بر اساس مشاهدات سیاحان و شخصیتهای سیاسی و فرهنگی، در طی زمانهای مختلف از این اثر دیدن نموده‌اند، نوشته‌هایی به خط نسخ و نستعلیق و کوفی بر قسمت‌هایی از این پل وجود داشته که تاریخ تعمیر و نوسازی آن را نشان می‌داده‌است اما اثری که تاریخ احداث آ ن را نشان بدهد هنوز شناسایی نشده‌است.

قیز قالاسی (قلعه دختر):

این قلعه در کتابهای تاریخ و سفرنامه‌ها، چنین توصیف شده‌است: این قلعه در ۲ کیلومتری شمال پل دختر (۱۸ کیلومتری جنوب میانه) بر روی صخره بزرگ و قلل تیز، در بالای کوه‌های قافلانکوه واقع شده‌است. شکل عمومی آن کثیرالاضلاع غیرمنتظمی است که دره‌های عمیق و قله‌های تیز قافلانکوه را زیر پوشش خود قرار داده‌است. این بنا با آجر و سنگ ساخته شده و بلندی دیوار (باروی قلعه) اطراف آن به ۴ متر می‌رسد. این قلعه دارای یک دروازه و یک راه خروجی به ارتفاع سه متر می‌باشد که راه خروجی آن بیشتر به راه فرار شباهت دارد و به تخته سنگ‌ها و پرتگاه‌های خطرناک منتهی می‌گردد. قلعه دختر، ۱۶ یا ۲۴ برج دیده‌بانی مخروبه دارد که ۸ برج آن بر رودخانه قزل اوزن مشرف است. در میان قلعه، دو منبع آب به ابعاد ۱۵*۱۰ متر و ارتفاع ۱۰ متر وجود دارد که آب آن به وسیله برف و باران تامین می‌شده‌است. دو ضلع قلعه از صخره‌های طبیعی و یک ضلع آن از سنگ‌های تراشیده شده تشکیل یافته‌است. علاوه بر آن چاه‌های زیادی نیز در قسمت‌های مختلف قلعه وجود داشته که در مواقع حساس از آب آنها استفاده می‌شده‌است. در زمان حکومت شاه عباس صفوی، این قلعه محل تجمع و استراحت راهزنان و اشرار بوده که باعث ناامنی منطقه بودند. به دستور وی دیوارهای قلعه تخریب شده. برخی تاریخ بنای قلعه و پل را نزدیک به هم (قرن ششم) ذکر می‌کنند ولی برخی دیگر از مورخان، ساختمان قلعه را به یکی از پادشاهان ساسانی (اردشیر دراز دست) نسبت می‌دهند.

قلعه نجفقلی خان:

این قلعه بزرگ خاکی، در جنوب شرقی میانه ( جنب رودخانه شهر چایی) قرار گرفته‌است. در قسمت‌های شمالی و شمال شرقی آن بناهای مسکونی احداث شده‌است و سمت جنوبی و جنوب غربی آن را زمین‌های زراعی و باغات سرسبز احاطه نموده و ناحیه شمال غربی آن گورستان قدیمی (خان جان آباد) واقع شده که امروزه کاملاً متروک و به ساختمان تبدیل شده‌است. این تپه خاکی به دوره ساسانیان منسوب است و از عصر ظهور اسلام تا اواخر دوره قاجار، مورد استفاده بوده‌است. در بنای این قلعه، خشت‌های بزرگ به ابعاد ۴۰*۳۰ به کار رفته که در واقع تنها مصالح ساختمانی آن می‌باشد. با گذشت زمان و تحت تأثیر عوامل طبیعی و حفاری‌ها و خاکبرداری‌های پراکنده، قسمت‌هایی از این بنا تخریب و از بین رفته‌است. این تپه خاکی در سال ۱۳۵۴ مورد بازدید کارشناسان وزارت فرهنگ و هنر قرار گرفته و به عنوان اثر باستانی ملی به ثبت رسیده‌است.

کاروانسرای جمال آباد:

این بنای تاریخی در کنار روستای جمال‌آباد، واقع در ۳۵ کیلومتری شهر میانه قرار دارد که در سال ۱۰۶۵ هجری قمری بنا شده‌است. (به نوشته شوالیه شارون نویسنده و جهانگرد معروف، این کاروانسرا در تاریخ ۷۳۳ هجری قمری بدست غیاث الدین محمد، وزیر سلطان ابوسعید، سلطان مغول ساخته شده‌است.) در سال ۱۲۳۴ ه.ق در هنگام بازدید (موریس دو کتز بوئه) از این اثر تاریخی گرچه حدود ۵۲۰ سال از بنای آن می‌گذشت، همچنان در نهایت زیبایی و استحکام بوده‌است. همچنین در سال ۱۱۱۲ ه.ق «جملی کارری» در نوشته‌های خود از وجود برج‌های هفتگانه و زیبای این بنا خبر داده‌است. این در حالی است که هم اکنون از این کاروانسرا به جز چند دیوار مخروبه باقی نمانده‌است.

بقعه و مناره امامزاده اسماعیل:

بقعه با صفایی در قلب این شهر وجود دارد که به نام امامزاده اسماعیل، کمال الدین بن سید محمد بن امام جعفر صادق مشهور است. این بارگاه عشق که در ضلع جنوبی مسجد جامع شهر دامن محبت گسترانیده در سال ۹۲۳ ه.ق شناسایی و به ثبت رسیده‌است. مساحت بنای اولیه آن ۳۰ متر مربع و ارتفاع گنبدش حدود ۶ متر است که سطح خارج آن با کاشی‌های فیروزه‌ای رنگ تزیین می‌شده‌است ولی چندی پیش در پی تعمیر و نوسازی اساسی آن اکثر این خصوصیات از بین رفت و ساختمان آن از نو به طرز جالب و با سبک معماری پیشرفته و آمیخته با فرهنگ و هنر اسلامی تجدید بنا شد.

 
 
 
 

نظر شما در مورد این مطلب